Project Management Office

PMO: het Project Management Office uitgelegd

Een Project Management Office (PMO) helpt een organisatie haar projecten goed uit te voeren en het overzicht te houden. Lees wat een PMO doet, welke soorten er zijn, wat een PMO’er doet en hoe je een PMO opzet. Onderaan vind je onze artikelen over het PMO, per thema.

Wat is een PMO?

Een Project Management Office (PMO) is een team of afdeling die de projecten van een organisatie ondersteunt, de werkwijze standaardiseert en het overzicht over alle lopende projecten bewaakt. Het PMO zorgt dat projectleiders op dezelfde manier plannen en rapporteren, zodat directie en opdrachtgevers op tijd zien hoe de projecten ervoor staan.

Rond de betekenis van PMO kom je twee varianten tegen. De P kan ook voor programma of portfolio staan, afhankelijk van wat het bureau ondersteunt. En vaak bedoelen mensen met PMO de persoon: de Project Management Officer of PMO’er. De oudere Nederlandse naam is projectbureau, al bedoelen sommigen daarmee een bureau met vooral administratieve taken.

Wanneer heeft een organisatie een PMO nodig?

De behoefte groeit met het aantal projecten. Volgens PMO-consultant Eric Menger beginnen organisaties er vaak pas aan als het senior management het overzicht kwijt is en het gevoel heeft dat er te veel projecten lopen. Zo ging het bij woningcorporatie Havensteder: niemand wist nog precies welke projecten er liepen en elke projectleider rapporteerde op een eigen manier.

Wat doet een PMO? De belangrijkste taken

De taken van een PMO verschillen per organisatie, maar deze zes komen bijna overal terug:

  • Standaarden en sjablonen beheren. Eén projectmethode, vaste fasen en dezelfde documenten voor elk project, zoals een projectplan en een sjabloon voor de voortgangsrapportage.
  • Voortgang bewaken en rapporteren. Het PMO verzamelt en controleert de voortgangsrapportages en maakt er overzichten van voor management en directie.
  • Overzicht houden over het portfolio. Welke projecten lopen er, hoe hangen ze samen en dragen ze bij aan de strategie? Het PMO zorgt voor grip op het projectportfolio en bereidt besluiten over prioriteren voor.
  • Planning en capaciteit ondersteunen. Tijdschrijven, resourceplanning en de afhankelijkheden tussen projecten.
  • Projectleiders en opdrachtgevers helpen. Een nieuwe projectleider wegwijs maken, een workshop over risico’s geven of een masterclass organiseren voor opdrachtgevers.
  • Kennis vastleggen. Documentatie, besluiten en geleerde lessen blijven vindbaar voor het volgende project.

Eric Menger vat de opbrengst samen in twee woorden: efficiency en effectiviteit. Een uniforme werkwijze bespaart tijd en geld, en goed ondersteunde projectleiders grijpen sneller in als hun project uit de pas dreigt te lopen.

Soorten PMO: van ondersteunend tot sturend

Je kunt PMO’s op twee manieren indelen: naar het niveau waarop ze werken en naar de zeggenschap die ze hebben.

Project, programma of portfolio

NiveauOndersteuntTypische vragen
Project officeEén groot project, vaak tijdelijkLigt het project op schema? Zijn planning, budget en documentatie op orde?
Programme officeEen programma van samenhangende projectenHoe hangen de projecten samen? Worden de beoogde baten gehaald?
Portfolio officeAlle projecten en programma’s van de organisatie, permanentDoen we de juiste projecten? Waar zetten we mensen en geld op in?

Deze driedeling vind je onder meer in P3O (Portfolio, Programme and Project Offices), de PMO-handreiking van Axelos die aansluit op PRINCE2 en MSP. In kleinere organisaties vervult één PMO vaak alle drie de rollen.

Ondersteunend, controlerend of sturend

Een veelgebruikte indeling komt uit de PMBOK Guide van het Project Management Institute (PMI), met drie typen die oplopen in zeggenschap:

Ondersteunend

Adviseert en levert sjablonen, training en goede voorbeelden. Projectleiders bepalen zelf wat ze ervan gebruiken.

Controlerend

Schrijft een methode en sjablonen voor en toetst of projecten zich daaraan houden.

Sturend

Leidt de projecten zelf. De projectmanagers vallen onder het PMO.

De PMO’er: wat doet een Project Management Officer?

Een PMO’er of Project Management Officer werkt in of voor het PMO. Dat is een andere rol dan projectmanager. De projectmanager leidt het project en is verantwoordelijk voor het resultaat. De PMO’er zorgt dat planning, budget, risico’s en rapportages op orde zijn en dat het management overzicht heeft.

In de praktijk bewaakt een PMO’er de rapportagecyclus, beheert de sjablonen en ziet waar projecten elkaar raken. Tussendoor beantwoordt hij of zij vragen van directie, controller en projectleiders. Het werk vraagt iemand die analytisch is, gevoel heeft voor cijfers en collega’s durft aan te spreken op een late rapportage.

PMO-werk is een vak. Organisaties zoeken PMO’ers in vaste dienst, maar ook interim PMO’ers en zzp’ers voor een tijdelijke PMO-opdracht. IPMA certificeert PMO-professionals op vier niveaus, van IPMA D PMO tot IPMA A PMO.

Het PMO en voortgangsrapportages

Voor veel PMO’s is de rapportagecyclus de ruggengraat van het werk. Projectmanagers rapporteren periodiek over hun project en het PMO maakt daar een beeld van het hele portfolio van. Daarbij geldt een duidelijke rolverdeling: het PMO controleert, de opdrachtgever beoordeelt.

StapWieWat er gebeurt
1. RapporterenProjectmanagerVult de voortgangsrapportage in: status, mijlpalen, budget, risico’s en de besluiten die nodig zijn.
2. ControlerenPMOIs elke rapportage op tijd binnen? Is het goede sjabloon gebruikt? Is alles ingevuld? Staat er geen oude informatie in?
3. BeoordelenOpdrachtgeverBespreekt de rapportage met de projectmanager en accordeert die. In de stuurgroep is de rapportage de basis voor het gesprek over de voortgang.
4. SamenvoegenPMOMaakt van alle rapportages een portfoliorapportage voor directie of managementteam.
5. BesluitenDirectie of portfolioboardStuurt bij op basis van het totaalbeeld.

Het PMO bewaakt dus de volledigheid. Of een project op koers ligt en wat er moet gebeuren, bepalen de opdrachtgever en de stuurgroep. Zo wordt de PDCA-cyclus praktijk: het PMO maakt de Check mogelijk, opdrachtgever en stuurgroep nemen de Act voor hun rekening. Hoe je zo’n cyclus inricht, lees je op onze pagina over voortgangsrapportages.

Een PMO opzetten in 5 stappen

De eerste vier stappen komen van Eric Menger, de vijfde uit de praktijk van De Zorggroep.

  1. Stel een PMO-manager aan. Het PMO hoeft niet meteen een heel team te zijn. Begin met één goed gekwalificeerde persoon die graag anderen ontzorgt, stevig in de schoenen staat en gevoel heeft voor cijfers.
  2. Breng alle projecten in kaart. Zo’n inventarisatie van alle lopende projecten en programma’s is een uitstekende kennismaking met de organisatie, en de PMO-manager raakt meteen betrokken bij de besluitvorming.
  3. Toets de projecten aan de strategie. Projecten die niet bijdragen aan strategie of beleid kunnen geheel of gedeeltelijk stoppen. Omdat tijd en capaciteit beperkt zijn, moet je vaak kiezen. Lees meer over projecten prioriteren.
  4. Professionaliseer het projectmanagementproces. Kies één werkwijze, met vaste projectfasen, standaarddocumenten en één sjabloon voor voortgangsrapportages. Havensteder werkt met vijf fasen, van intake tot evaluatie.
  5. Regel mandaat en besluitvorming. Leg vast wie waarover beslist en waar de rapportages op tafel komen. De Zorggroep, waar governance de grootste uitdaging bleek, richtte maandelijkse Regietafels in met een directielid als voorzitter. Een RACI-matrix legt de rollen vast, en met een stakeholderanalyse zie je wie je daarbij nodig hebt.

Valkuilen bij het opzetten van een PMO

  • Een PMO zonder mandaat. Mag het PMO nergens over beslissen, dan loopt het vast op de procedures van anderen. Menger zag een externe specialist die binnen enkele dagen kon beginnen, terwijl het PMO eerst de lange interne inhuurprocedure moest volgen.
  • Het PMO als politieagent. PMO’ers zijn geen agenten die steeds moeten zeggen wat niet mag. Laat liever zien wat opdrachtgevers eraan hebben als hun project via het PMO loopt.
  • Sjablonen die niet passen. De Zorggroep merkte dat PMO-processen en sjablonen van internet, vaak gemaakt voor commerciële organisaties en gericht op de businesscase, slecht passen bij de zorg. Stem ze af op je eigen organisatie.

Van ondersteunend bureau naar changeorganisatie

Het PMO wordt vaak gezien als een ondersteunende club voor project- en programmamanagers, en dus als kostenpost. Volgens Eric Menger, schrijver van het boek Het Project Management Office als serviceafdeling, doe je het PMO daarmee tekort.

Voor de dagelijkse bedrijfsvoering, de ‘run’, heeft elke organisatie afdelingen als HR en Inkoop. Voor verandering, de ‘change’, ontbreekt zo’n afdeling vaak. Die plek hoort het PMO in te nemen, met het mandaat om zelf het beleid te bepalen, bijvoorbeeld over projectmethodiek en tooling. Vooral grote organisaties zetten volgens Menger al een volgende stap: een Chief Project Officer (CPO) naast de CEO en de CFO.

Meer lezen over het PMO

Op ons blog staan veel artikelen over het PMO, een deel geschreven vanuit eigen ervaring als PMO’er en portfoliomanager.

Het moderne PMO: gastserie met Eric Menger

Een PMO opzetten en runnen: verhalen uit de praktijk

Het dagelijks werk van de PMO’er

Veelgestelde vragen over het PMO

Waar staat PMO voor?

In projectmanagement staat PMO voor Project Management Office, of voor de Project Management Officer die er werkt. PMO is ook de afkorting van Preventief Medisch Onderzoek, de gezondheidscheck voor werknemers. Daar gaat deze pagina niet over.

Wat doe je als PMO’er?

Je ondersteunt projectmanagers en management: je bewaakt planning, budget en risico’s, zorgt dat voortgangsrapportages op tijd en volledig binnenkomen, maakt overzichten van alle projecten en adviseert over verbeteringen.

Staat een PMO boven de projectmanager?

Meestal niet. De projectmanager leidt één project, het PMO kijkt over alle projecten heen. Een ondersteunend of controlerend PMO geeft projectmanagers geen leiding. Alleen bij een sturend PMO vallen zij onder het PMO.

Welke software gebruikt een PMO?

Veel PMO’s werken met Word, Excel en PowerPoint. Dat gaat goed bij een handvol projecten, maar bij meer projecten kost het samenvoegen van rapportages steeds meer tijd. PMO-software zoals ProjectReports automatiseert dat werk.

Het rapportageproces van je PMO automatiseren

ProjectReports automatiseert het rapportageproces, van de voortgangsrapportage per project tot de portfoliorapportage. Projectmanagers krijgen automatisch een seintje dat hun rapportage klaarstaat en vullen die online in. Zodra zij hun rapportage definitief maken, zijn de portfoliorapportages bijgewerkt.

Lees in de flyer waarom PMO’s voor ProjectReports kiezen, bekijk wat de software kan of plan een online demo.