Continu verbeteren
De PDCA-cyclus: Plan, Do, Check, Act
Plannen, uitvoeren, controleren, bijsturen. En dan weer van voren af aan. De PDCA-cyclus is eenvoudig in opzet en lastig vol te houden. Hier lees je wat PDCA betekent, hoe de vier stappen werken en hoe je de cyclus inzet om projecten en je hele portfolio bij te sturen.
Wat is de PDCA-cyclus?
De PDCA-cyclus is een methode voor continu verbeteren in vier stappen: Plan, Do, Check en Act. Je maakt een plan, voert het uit, kijkt of het resultaat oplevert wat je wilde bereiken en stuurt bij waar dat nodig is. Daarna begint de cyclus opnieuw, met wat je hebt geleerd als vertrekpunt. Zo wordt verbeteren een vast onderdeel van het werk in plaats van een eenmalige actie.
De betekenis van PDCA zit dus gewoon in de afkorting: het zijn de vier stappen zelf. Je kent het PDCA-model misschien ook als de Deming-cirkel, de PDCA-cirkel of de kwaliteitscirkel. Het duikt op in de kwaliteitszorg, in de zorg en het onderwijs, in normen als ISO 9001 en, minder zichtbaar maar net zo bruikbaar, in project- en portfoliomanagement.
Waar komt de PDCA-cyclus vandaan?
De cyclus gaat terug op de Amerikaanse statisticus Walter Shewhart. Bekend werd hij in de jaren vijftig, toen W. Edwards Deming er Japanse bedrijven mee leerde hun kwaliteit systematisch te verbeteren. Deming sprak later zelf liever van PDSA, met een S van Study. Het ging hem niet alleen om controleren, maar om begrijpen waarom een resultaat afwijkt. In de praktijk lopen PDCA en PDSA door elkaar.
De 4 stappen van de PDCA-cyclus
Elke stap heeft een eigen vraag. Samen vormen ze een gesloten kring: wat je in Act besluit, is het vertrekpunt voor het volgende plan.
1. Plan
Wat willen we bereiken, en hoe? Je legt het doel en de aanpak vast en spreekt af hoe je het resultaat meet.
2. Do
Voer het plan uit en houd bij wat er gebeurt. Zonder die gegevens valt er straks niets te controleren.
3. Check
Leg het resultaat naast het doel. Wat ging volgens plan, wat niet, en waarom?
4. Act
Stuur bij. Behoud wat werkt, verander wat niet werkt en neem de lessen mee naar het volgende plan.
Plan: bepaal het doel en de aanpak
In de planfase bepaal je wat je wilt verbeteren en waarom. Formuleer een doel dat je kunt meten, spreek af wie waarvoor verantwoordelijk is en kies vooraf de indicatoren waaraan je straks ziet of het gelukt is. Sla dat laatste niet over: zonder meetbaar doel heb je in de Check-stap niets om het resultaat tegen af te zetten.
Do: voer het plan uit
Nu doe je wat je hebt afgesproken, liefst eerst op kleine schaal. Houd bij wat er werkelijk gebeurt: wat is opgeleverd, hoeveel tijd en geld het kostte en waar je tegenaan liep. Dat is geen administratie om de administratie, maar het materiaal voor de volgende stap.
Check: meet en vergelijk
In de checkfase leg je de resultaten naast het plan. Zijn de doelen gehaald? Loopt het werk op schema? Of is de omgeving zo veranderd dat het doel zelf moet worden bijgesteld? Juist deze stap schiet er het vaakst bij in. Zonde, want hier begint het leren.
Act: stuur bij en borg wat werkt
Dan volgt het besluit. Wat goed werkt, maak je tot de nieuwe standaard. Wat niet werkt, pas je aan of stop je. De cirkel is rond en de volgende ronde begint met een beter plan.
Voorbeeld van een PDCA-cyclus
Stel: bij een organisatie zijn projecten vaak later klaar dan gepland, en de directie hoort dat pas als er niets meer bij te sturen valt. Eén ronde PDCA ziet er dan zo uit:
| Stap | Wat de organisatie doet |
|---|---|
| Plan | Doel: binnen zes maanden weet de directie elke maand van elk project of het op schema ligt. Afspraak: alle projectleiders leveren een korte voortgangsrapportage aan, in hetzelfde sjabloon. |
| Do | Drie maanden lang rapporteren de projectleiders maandelijks over planning, budget en risico’s. |
| Check | Het PMO legt de rapportages naast de afspraken. Welke projecten staan op geel of rood? Komen de rapportages compleet en op tijd binnen? |
| Act | De stuurgroep stuurt twee projecten bij en schrapt een onderdeel van het sjabloon dat niemand gebruikt. Die aangepaste werkwijze is het plan voor het volgende kwartaal. |
Ingewikkeld hoeft het dus niet te zijn. Het komt erop aan dat je alle vier de stappen echt doorloopt, en dat er na de Check ook een besluit valt.
De PDCA-cyclus in projecten en portfoliomanagement
Binnen een project draait de PDCA-cyclus om de vraag: doen we de dingen goed? Op het niveau van het projectportfolio verschuift die vraag naar: doen we de goede dingen? Voor directies en portfoliomanagers ziet de cyclus er dan zo uit:
- Plan: bepaal welke projecten bijdragen aan de doelen van de organisatie, wie opdrachtgever is en wat voorrang krijgt. Hoe je dat aanpakt, lees je bij projecten prioriteren. Om strategie te vertalen naar concrete doelen is het OGSM-model een goed hulpmiddel.
- Do: de projecten lopen en de projectleiders houden bij hoe het gaat: mijlpalen, budget en kwaliteit.
- Check: met voortgangsrapportages zie je per project én voor het hele portfolio of de doelen binnen bereik blijven. Zijn we nog met de goede projecten bezig? Is de omgeving veranderd?
- Act: de opdrachtgever of de stuurgroep besluit of een project versnelt, vertraagt, verandert of stopt. Leidend is het portfolio als geheel, niet het losse project.
In veel organisaties strandt de cyclus na Do. Er wordt hard gewerkt, maar zonder actueel overzicht ziet niemand op tijd of dat werk nog bijdraagt aan de doelen. Een vaste rapportagecyclus maakt de kring weer rond. Meer daarover lees je in ons artikel Goed portfoliomanagement door de PDCA-cyclus.
De PDCA-cyclus toepassen: 5 tips
- Begin klein. Kies één proces of één probleem en doorloop daarmee de hele cyclus, voordat je de methode breed uitrolt.
- Maak het doel meetbaar. Leg in de planfase vast welke indicatoren je gebruikt. Anders heb je in de Check niets om mee te vergelijken.
- Plan de Check vooraf in. Zet het evaluatiemoment in de agenda zodra het plan er ligt. Een vast ritme, bijvoorbeeld maandelijks, werkt het best.
- Maak iemand eigenaar van de Act. Een evaluatie zonder besluit verandert niets. Spreek af wie beslist en wat er met de uitkomst gebeurt.
- Leg vast wat je leert. Dan begint de volgende ronde een stap verder en maak je dezelfde fout geen tweede keer.
Veelgemaakte fouten
- De cyclus stopt na Plan en Do. Er wordt gepland en uitgevoerd, maar niemand controleert of stuurt bij.
- De Check is een formaliteit. Er wordt keurig gerapporteerd, maar met de uitkomsten gebeurt niets.
- Het plan is te groot. De eerste ronde duurt zo lang dat de energie op is voordat er iets is geleerd.
Veelgestelde vragen over de PDCA-cyclus
Waar staat de afkorting PDCA voor?
PDCA staat voor Plan, Do, Check, Act. Vrij vertaald: plannen, uitvoeren, controleren en bijsturen.
Wat is het verschil tussen PDCA en PDSA?
Bij PDSA heet de derde stap Study in plaats van Check. De nadruk verschuift daarmee van het controleren van de uitkomst naar het begrijpen van de oorzaken. Verder zijn opbouw en doel van beide cycli hetzelfde.
Wat is de Deming-cirkel?
De Deming-cirkel is een andere naam voor de PDCA-cyclus. Hij is genoemd naar W. Edwards Deming, die de methode in de jaren vijftig bekendmaakte.
Hoe vaak doorloop je de PDCA-cyclus?
Zo vaak als nodig. De cyclus heeft geen eindpunt: na Act volgt weer een nieuw plan. Veel organisaties koppelen de cyclus aan een vast ritme, bijvoorbeeld een maandelijkse voortgangsrapportage en een jaarlijkse planning.
Waar wordt de PDCA-cyclus gebruikt?
Overal waar organisaties hun werk systematisch willen verbeteren: in de zorg, het onderwijs, de industrie en bij de overheid. Je vindt de cyclus ook terug in kwaliteitssystemen zoals ISO 9001 en in project- en portfoliomanagement.
Sluit de PDCA-cyclus voor al je projecten
Met ProjectReports rapporteren projectleiders in een vast ritme over voortgang, budget en risico’s. Directie en PMO zien in één overzicht welke projecten aandacht nodig hebben en kunnen op tijd bijsturen. Zo worden Check en Act gewoon onderdeel van het werk.
Liever eerst zelf aan de slag? Download dan het gratis sjabloon voor voortgangsrapportages.
