Rollen en verantwoordelijkheden

RACI-matrix en RASCI-model: wie is waarvoor verantwoordelijk?

Wie doet het werk, wie beslist, wie denkt mee en wie moet het weten? Hier lees je hoe RACI en RASCI werken, met een ingevuld voorbeeld voor een project en een stappenplan om zelf een matrix op te stellen.

Wat is een RACI-matrix?

Een RACI-matrix is een tabel waarin je per taak of resultaat vastlegt wie het werk doet (Responsible), wie eindverantwoordelijk is (Accountable), wie vooraf wordt geraadpleegd (Consulted) en wie wordt geïnformeerd (Informed). De naam RACI bestaat uit de beginletters van die vier rollen. De taken staan in de rijen, de rollen in de kolommen. In elke cel komt een letter, of niets als die rol niet bij de taak betrokken is.

Je kent het misschien ook als RACI-model, RACI-tabel of RACI chart. De Nederlandse versie heet VERI-matrix: Verantwoordelijk, Eindverantwoordelijk, Raadplegen, Informeren. Let op: in VERI staat de R dus voor raadplegen. Het doel is steeds hetzelfde: voorkomen dat een taak blijft liggen omdat iedereen dacht dat een ander ermee bezig was, of dat drie mensen hetzelfde besluit denken te mogen nemen.

Waar staat RACI voor?

R: Responsible

Voert de taak uit en legt verantwoording af aan de A.

A: Accountable

Is eindverantwoordelijk, keurt het resultaat goed en neemt het besluit. Per taak is dat precies één persoon.

C: Consulted

Wordt vooraf om advies gevraagd. Dat is tweerichtingsverkeer: de C geeft inbreng, de A beslist.

I: Informed

Wordt op de hoogte gehouden van besluiten en voortgang. Dat is eenrichtingsverkeer.

Twee regels die altijd gelden

  • Elke taak heeft precies één A. Bij twee eindverantwoordelijken voelt in de praktijk niemand zich aangesproken.
  • Elke taak heeft minstens één R. Zonder uitvoerder gebeurt er niets.

Eén persoon kan bij een taak zowel A als R zijn, bijvoorbeeld bij een kleine taak of in een klein team. Je zet dan beide letters in de cel.

Wat is het RASCI-model?

Het RASCI-model is de RACI-matrix met één extra rol: de S van Support, ook wel Supportive genoemd. De S helpt de R bij de uitvoering, bijvoorbeeld met menskracht, gegevens of middelen. Dat is iets anders dan de C. Wie geraadpleegd wordt, geeft advies. Wie ondersteunt, werkt mee. Verantwoordelijk voor het resultaat is de S niet: dat blijft de R, met de A als eindverantwoordelijke.

RASCI staat dus voor Responsible, Accountable, Support, Consulted en Informed. Soms zie je de schrijfwijze RASIC. De regels veranderen niet: één A en minstens één R per taak.

RACI of RASCI: wat is het verschil?

Het verschil tussen RACI en RASCI is één letter: de S. Op een rij:

RACI-matrixRASCI-matrix
RollenResponsible, Accountable, Consulted, InformedDezelfde vier, plus Support
Wie meewerkt aan de uitvoeringStaat als R of als C in de tabelKrijgt een eigen letter: de S
Past bijKleinere projecten en processen met een beperkt aantal betrokkenenGrotere projecten waarin veel mensen bijdragen zonder zelf verantwoordelijk te zijn
Let opTe veel R’s per taak, waardoor onduidelijk wordt wie de trekker isEen vollere tabel, die meer onderhoud vraagt

Welke kies je? Begin met RACI. Heb je bij het invullen vaak twee of drie R’s per taak nodig, of geef je mensen een C terwijl ze in werkelijkheid meewerken, stap dan over op RASCI. Spreek in beide gevallen vooraf af wat de letters betekenen, want niet elke organisatie gebruikt ze op dezelfde manier.

Voorbeeld van een RACI-matrix voor een project

Neem een project dat veel organisaties kennen: de invoering van een nieuw HR-systeem. De directeur HR is opdrachtgever en zit de stuurgroep voor. Een projectleider stuurt het projectteam aan en het PMO houdt het overzicht over alle projecten. Voor de belangrijkste taken ziet de RACI-matrix er zo uit:

Taak of resultaatOpdrachtgeverStuurgroepProjectleiderProjectteamPMO
Business case opstellen en actueel houdenACRIC
Projectplan opstellenACRCC
Leverancier selecterenACRCI
Systeem inrichten en testenIIAR
Maandelijkse voortgangsrapportageIIA en RCI
Wijziging in scope, budget of planningACRCI
Oplevering accepteren en project afsluitenACRII

De kolom Stuurgroep staat voor de overige stuurgroepleden, zoals vertegenwoordigers van de gebruikers en van ICT.

Drie dingen vallen op. De opdrachtgever heeft de A bij alles wat het project richting geeft: de business case, het plan, de keuze van de leverancier, wijzigingen en de acceptatie. De projectleider is eindverantwoordelijk voor het dagelijkse werk en voor de voortgangsrapportage daarover. En de stuurgroep heeft nergens een A. Een groep kan adviseren, maar eindverantwoordelijk is altijd één persoon.

Hetzelfde voorbeeld als RASCI-matrix

Als RASCI-matrix verandert de tabel op drie plekken. Het projectteam denkt niet alleen mee over de leverancier, maar schrijft ook mee aan het programma van eisen. Het PMO levert het sjabloon voor het projectplan en voor de rapportage en helpt bij het invullen. Beide krijgen daar een S:

Taak of resultaatOpdrachtgeverStuurgroepProjectleiderProjectteamPMO
Projectplan opstellenACRCS
Leverancier selecterenACRSI
Maandelijkse voortgangsrapportageIIA en RCS

De overige rijen blijven gelijk. Zo zie je meteen wat RASCI toevoegt: het maakt zichtbaar wie er werk in steekt, ook als die persoon niet op het resultaat wordt aangesproken.

Hoe stel je een RACI-matrix op?

Een RACI-matrix maak je in zes stappen. Voor een RASCI-matrix zijn ze hetzelfde, met de S erbij in stap 4.

  1. Baken af. Maak de matrix voor één project of één proces. Een matrix voor de hele organisatie wordt te algemeen om bruikbaar te zijn.
  2. Zet de taken of resultaten in de rijen. Kies het niveau van mijlpalen en besluiten, niet van losse handelingen. Een matrix van één pagina wordt gelezen, een van vijf niet.
  3. Zet de rollen in de kolommen. Gebruik rollen, zoals opdrachtgever en projectleider, en geen namen. Dan klopt de matrix nog als iemand vertrekt.
  4. Vul per taak eerst de A in en dan de R. Wie beslist en keurt goed? Wie doet het werk? Daarna volgen de C en de I, alleen waar ze nodig zijn.
  5. Bespreek de matrix met alle betrokkenen. Het gesprek over de letters is minstens zo waardevol als de tabel: daarin komen verschillende verwachtingen boven tafel.
  6. Leg vast en houd bij. Neem de matrix op in het projectplan en loop hem na bij elke nieuwe fase en bij elke wisseling in het team.

Controleer de matrix per rij en per kolom

  • Per rij: staat er precies één A en minstens één R? Zijn alle C’s echt nodig?
  • Per kolom: krijgt één rol meer R’s dan haalbaar is? Verdeel het werk anders of splits de taak.
  • Alleen I’s in een kolom? Vraag je af of die rol in de matrix thuishoort.
  • Bevoegdheid: kan iedereen met een A het besluit ook werkelijk nemen?

Veelgemaakte fouten met RACI en RASCI

  • R en A door elkaar halen. De R doet het werk. De A staat ervoor in dat het goed gebeurt en neemt het besluit.
  • Meer dan één A, of een groep als A. Gedeelde eindverantwoordelijkheid klinkt collegiaal, maar leidt tot wachten op elkaar. Ook een stuurgroep, afdeling of team kan niet eindverantwoordelijk zijn. Wijs één rol aan.
  • Iedereen een C. Elke extra C is een extra overleg. Maak er een I van waar meelezen genoeg is.
  • Te veel detail. Een RACI-matrix is geen planning. Wie elke handeling opneemt, krijgt een tabel die niemand bijhoudt.
  • De matrix in de la. Rollen verschuiven tijdens een project. De matrix van de startfase klopt bij de oplevering vaak niet meer.

RACI in projecten en in het projectportfolio

In een project beantwoordt de RACI-matrix vooral één vraag: wie is eindverantwoordelijk voor het geheel? Dat is de opdrachtgever, niet de projectleider. De opdrachtgever krijgt van de organisatie mensen en geld en staat ervoor in dat het project oplevert wat de business case belooft. De projectleider is verantwoordelijk voor de uitvoering binnen de afspraken over tijd, geld en kwaliteit. Meer over de rol van opdrachtgever lees je op de pagina over opdrachtgeven aan projecten en in het artikel 6 kenmerken van een professionele opdrachtgever.

De stuurgroep adviseert de opdrachtgever. Houd die klein, met alleen mensen die mandaat hebben. Waarom dat ertoe doet, lees je in Wat zie je: stuurgroep of stuurloos?

Voor het projectportfolio geldt dezelfde logica, met andere rollen:

Taak of resultaatDirectiePortfoliomanager of PMOOpdrachtgeversProjectleiders
Projecten kiezen en prioriterenARCI
Portfolio-overzicht maken en besprekenIA en RIC
Een project bijsturen dat uit de pas looptICAR

De directie beslist welke projecten in het portfolio komen. De portfoliomanager of het PMO zorgt voor het overzicht. Elke opdrachtgever blijft aanspreekbaar op het eigen project. Lees verder over projecten prioriteren, grip op je projectportfolio en de rol van het PMO.

Een RACI-matrix zegt in welke rol iemand betrokken is, niet hoeveel belang of invloed die persoon heeft. Daarvoor gebruik je een stakeholderanalyse. De twee vullen elkaar aan: de stakeholderanalyse laat zien wie je moet betrekken, de RACI-matrix legt vast hoe.

Wat er gebeurt als verantwoordelijkheden door elkaar lopen, lees je in Iedereen heeft recht op zijn eigen probleem. Andere hulpmiddelen voor opdrachtgevers, zoals de Trap van Quirke, vind je in Welke modellen gebruik jij als opdrachtgever?.

Veelgestelde vragen over RACI en RASCI

Waar staat de afkorting RACI voor?

RACI staat voor Responsible, Accountable, Consulted en Informed. In het Nederlands: verantwoordelijk voor de uitvoering, eindverantwoordelijk, geraadpleegd en geïnformeerd.

Wat is de betekenis van RASCI?

RASCI is RACI met een extra S van Support: iemand die de uitvoerder helpt, zonder zelf verantwoordelijk te zijn voor het resultaat.

Wat is het verschil tussen RACI en RASCI?

RASCI heeft vijf rollen in plaats van vier. De extra S maakt zichtbaar wie meewerkt aan een taak. RACI is eenvoudiger en volstaat voor de meeste kleinere projecten. RASCI past beter als veel mensen bijdragen.

Wat is het verschil tussen Responsible en Accountable?

De Responsible voert de taak uit. De Accountable is eindverantwoordelijk: die keurt het resultaat goed en wordt erop aangesproken. Er kunnen meerdere R’s zijn, maar er is altijd maar één A.

Welke varianten van het RACI-model bestaan er?

Naast RASCI kom je vooral CAIRO tegen. Daarin staat de O voor Out of the loop, ook wel Omitted: wie bewust niet bij een taak betrokken is. De VERI-matrix is geen variant, maar de Nederlandse vertaling van RACI.

Wanneer heeft een RACI-matrix weinig zin?

Bij routinewerk dat één persoon zelfstandig doet. De matrix loont zodra taken over afdelingen of rollen heen lopen, zoals in projecten en bij processen waarin het werk van hand tot hand gaat.

Van heldere rollen naar grip op je projecten

Een RACI-matrix legt vast wie waarvoor staat. Daarna wil je ook zien of het werk volgens afspraak loopt. Met ProjectReports rapporteren projectleiders in een vast ritme over voortgang, budget en risico’s. Opdrachtgever, directie en PMO zien in één overzicht welke projecten aandacht vragen.

Liever eerst zelf aan de slag? Download de gratis Quick Reference Card voor opdrachtgevers, met vragen die je in elke projectfase aan je projectleider kunt stellen.